Home

IJsland

Na de uitgave van kook- en leesboek “Eten, drinken en slapen” komt schrijver Ronald Giphart deze herfst met zijn nieuwe roman: IJsland. Een herbezinning op de dingen die belangrijk zijn in het leven. ‘Ik kon na de moeizame geboorte van mijn tweede zoon nergens meer de humor van inzien.’

Murw was hij. Tien weken lang lag zijn pasgeboren derde kind op de intensive care van het Wilhelmina Kinderziekenhuis in Utrecht. De jaren daarvoor had hij maanden achtereen op de planken gestaan met verschillende theatervoorstellingen. Eerst met schrijver Joost Zwagerman (1998), later met dichter Bart Chabot en columnist Martin Bril (2005 en 2008). Sferen en indrukken over de theatertijd, en de periode in het ziekenhuis, heeft Giphart verwerkt in zijn nieuwe boek. ‘Waar ik ook ben en met wie ik ook omga: bewust en onbewust ben ik altijd gespitst op humorvondsten. Wat me achteraf het scherpst bij zal blijven van een moment in de wachtkamer is de volstrekte humorloosheid die zich van me meester maakte.’

Humaan relaas
IJsland vertelt het tragikomische verhaal van een cabaretier die geen grappen meer wil vertellen. Het boek gaat over een inmiddels volwassen geworden Giph (lees: Gif); een man die alle waarden in zijn leven weggeslagen ziet worden. Giph is de rode draad door veel romans van de Utrechtse schrijver. Boeken met een soepele, beeldende, eigen stijl die lezers aan zich bindt. Zijn nieuwe pil gaat opnieuw over beschaafdheid, liefde en vriendschap. Het is een humaan relaas over wat mensen elkaar aandoen en bevat minder seks en grappen dan andere Giphart-boeken. En dat terwijl humor volgens de schrijver een ondergeschoven stijlfiguur is in de Nederlandse literatuur. ‘Grappen zijn een signaal dat er iets mis is. De schrik-reactie daarop maakt taboes zichtbaar’, schreef Giphart eerder in “Phileine zegt sorry”. Toch krullen de mond-hoeken ook nog regelmatig bij het lezen van IJsland.

In het boek gaat Giph samen met cabaretiers Ludo en Egon – eerder een personage in ‘Ik omhels je met duizend armen’ – naar IJsland om letterlijk en figuurlijk af te koelen. Het trio noemt zichzelf “dealer van de lach”, maar na de moeizame geboorte van zoon Bent is de humor ver te zoeken in het leven van Giph. Zelfs zo ver dat hij luim gaat ontleden. ‘Tegenwoordig lachen mensen gemiddeld nog maar zes minuten per dag en dat is beduidend minder dan in voorgaande decennia. Door te lachen ondergaat het menselijk lichaam een chemische reactie. Lachen wapent de mens tegen virussen en kwaadwillende cellen. Ook komen er pijnstillers vrij en wordt de bloeddruk verlaagd.’

Flitsen
Het idee voor zijn nieuwe roman had de schrijver in een flits. ‘Ik heb meerdere flitsen per dag. Maar dat hoeft niet te betekenen dat er altijd een verhaal uit voort vloeit.’ Voor IJsland had Giphart twee flitsen. De eerste had hij in de stadsschouwburg in Enschede waar hij een try-out had samen met Chabot en Bril. Tegelijkertijd stonden drie andere kleinkunstenaars in de uitverkochte grote zaal. ‘Eén van de beste cabaretgroepen die Nederland ooit heeft gehad.’ Maar wat uit vriendschap begonnen was, en waar ze veel succes mee hadden gehad, was verdwenen. ‘Ze stonden op het podium ontzettend grappig te zijn met z’n drieën, maar achter de schermen was de liefde voorbij. Dat greep mij aan. Dat je soms op een punt komt in je leven dat je moet beslissen om te stoppen met de dingen die je ooit leuk hebt gevonden.’

De tweede flits zag hij toen zijn pasgeboren derde kind op de intensive care lag; nu gelukkig helemaal gezond. In het ziekenhuis zag hij een stel van een jaar of twintig met hun eerste kind. ‘Zij stelden allerlei vragen aan de artsen waarvan ik dacht: die zijn zelf nog kinderen.’ Een nieuwe roman was geboren. ‘Het verhaal in het ziekenhuis moest mooier worden, meer in perspectief komen, door het gedoe tussen de jongens.’

Vervangouders
Terug naar het echte leven. Mede-theaterperformer Bart Chabot wordt tijdens het schrijven van dit artikel behandeld aan een goedaardige tumor in zijn hoofd, Martin Bril is inmiddels helaas overleden aan de gevolgen van kanker. Giphart, die wees is (zoals omschreven in “Ik omhels je met duizend armen”) moest dan ook even slikken toen hij het nieuws hoorde van Chabot. ‘Heel vreemd, heel confronterend. Zeker omdat Martin en Bart ouder zijn dan ik, stelden ze zich soms als een soort vervangouders op. Er waren weken dat ik mijn vrouw en kinderen minder zag dan hen. We hebben samen veel meegemaakt.’ De scène uit IJsland in het Stadhouderlijk Hof in Leeuwarden refereert naar deze tijd.

Het hotel was een combinatie van een paleis en een bordeel. Bordeauxrood tapijt aan de muren, lambrisering, hemelbedden, plafondspiegels, Griekse zuilen en allemaal hadden we pontificaal een jacuzzi in onze suite. De voorstelling die we die avond hadden gespeeld was losgekomen van de grond, we hadden onze toeschouwers meegenomen naar de buitenste sferen van het universum en de goden van de onbeperkte glorie. Maar zoals dat volgens de wetten van het theater gaat: hoe beter de show, hoe stiller we ons na afloop voelden; hoe harder we werden teruggeworpen op de richels van de goot.

In het hotel kregen we plotseling een aanval van milieubewustzijn. En zo stapten we bij het ingaan van de nacht samen in één ruisende jacuzzi. Het water in het bad stroomde bijna over, maar dat deerde niet. We bubbelden in het bubbelende water met de wijn in onze glazen en we hieven onze glazen op onze poging mensen in den lande te verpozen met onze woorden. Ludo noemde ons ‘vertegenwoordigers in troost’ en Junior sprak van het heilige vuur. Woe (narigheid) to the ones who are alone.

Alles in vriendschap is echt. We waren ongewis van de dingen die onafwendbaar zouden komen, maar die nacht, in die stad, in dat bubbelbad, in dat gezelschap vrienden zijn we waarachtig jongensachtig gelukkig geweest. Het was voorbij eer we er erg in hadden.

Benieuwd hoe het afloopt met Giph? ‘Over vijf jaar komt er weer een nieuw boek over zijn leven.’

www.ronaldgiphart.nl
www.uitgeverijpodium.nl

[kader]

IJsland
De hoofdpersonen in IJsland noemen zich handelaren in humor. Al meer dan twaalf jaar verkopen ze het publiek van hun cabaretvoorstellingen avond aan avond plezier en luim. En zo leuk is dat helemaal niet. De komische gebroeders Ludo en Egon worden op hun tocht langs de Nederlandse theaters, cafés en skyboxen, vergezeld door hun aangever en tekstschrijver Giph. Na hun zesde succesvolle tournee worden de mannen, die behoorlijk op elkaar zijn uitgekeken, door hun impresario Junior meegenomen naar het ijskoude IJsland. Daar moet de passie worden hervonden. Dit is zeker bij Giph hard nodig. Na het mislukken van zijn relatie met Samarinde, een heftige verliefdheid op de Friese jonge vrouw Teaske (lees: Tieske) en de zeer moeizame geboorte van zoon Bent, stelt hij zich de vraag: waarom zou je het publiek aan het lachen proberen te maken, als het lachen je zelf is vergaan?

Voorspel
Bekijk het videodagboek over het schrijfproces – ‘het pielen en kutten’ – van IJsland op www.giphart.nl/tag/ijsland.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s